Duurzaam geluk

Bijna één derde van alle doodsoorzaken komt voor rekening van kanker. Met bijna dertig procent is de groep hart- en vaatziekten een 'slechte' tweede. Honderd jaar geleden lagen deze cijfers in relatie tot elkaar heel anders. Toen lagen de hart- en vaatziekten met ruime voorsprong op kop met kanker op grote afstand. Ruim een kwart van alle mensen stierf aan hartfalen en 'slechts' zeven procent aan kanker. Het is bekend dat een gezonde leefwijze de kans op deze doodsoorzaken verkleint. Toch, mensen zullen blijven sterven; eenvoudigweg omdat zij geboren zijn. Wie gezond leeft, kan een ongeval krijgen, door geweld om het leven komen of door andere oorzaken toch jong sterven.

Er is goed en slecht nieuws. Het goede nieuws is dat de kans op langer leven steeds groter wordt. Wij worden gemiddeld steeds ouder. Ook hier is het verschil met vroeger spectaculair. Van alle inwoners van Nederland in 1950 was één procent ouder dan tachtig jaar. Dit percentage is momenteel bijna verviervoudigd en verwacht wordt dat over vijftig jaar meer dan tien procent van onze bevolking ouder is dan tachtig jaar. Het slechte nieuws is, dat niet iedereen gezond oud wordt en dat mensen – dat zou blijken uit onderzoek- gemiddeld slechts tot hun een en zestigste levensjaar gelukkig zijn.

Ik ga niet in op de financiële gevolgen van deze ontwikkeling voor bijvoorbeeld de zorg en ons pensioen. Wel vraag ik mij af wat die grotere kans op meer leeftijd voor ons levensgeluk betekent. Zullen wij steeds ouderwordend ook langere tijd ongelukkig zijn? Is 'ongelukkig zijn' onvermijdelijk, is geluk afhankelijk van kans en tijd, of heb je dat alles in eigen hand?

Met kansen is iets vreemds aan de hand. Een hoge levenskans geeft een concrete persoon geen enkele zekerheid op een lang leven, laat staan op een gezond of een gelukkig leven. Niet alleen met kans is iets vreemds aan de hand, ook met tijd. De aarde draait weliswaar voorspelbaar in vaste regelmaat haar rondjes, maar eenzelfde tijdspanne duurt voor ons nu eens eindeloos lang en dan weer ongrijpbaar kort. De mens creëert zijn eigen tijd, en daarmee zijn eigen mogelijkheid op geluk.

Zonder menselijk bewustzijn is de ervaren 'tijd' leeg. Menselijke tijd krijgt pas inhoud door geregeld bewust na te denken over ervaring en verandering, over leven, voelen, en over geluk. Wie of wat zonder bewustzijn is, heeft van dit alles geen besef. Zo'n bewustzijnsloos wezen bestaat zonder het te weten. Voor hem is er geen verleden of toekomst, zelfs geen NU en ook geen geluk.

Menselijk geluk moet het juist hebben van tijd, met name van dat ene vluchtige momentje, dat alweer voorbij lijkt, voordat het er is. In die voortschrijdende korte spanne tijds komt onze ervaring uit het verleden samen met alles wat wij hopen, vrezen en verwachten voor de toekomst Ons verleden is dan wel voorbij, maar niet vergeten of verdwenen. De toekomst is dan wel nog niet aanwezig, maar werpt haar schaduw in ons brein vooruit. Geluk bestaat alleen in dat raadselachtige tijdsmomentje van het NU.

Onze menselijke conditie kent slechts twee opties, die wij in principe niet zelf in de hand hebben: jonger sterven of ouder worden. Voor beide opties geldt, dat je graag gelukkig leeft, zolang je leeft. Maar hoe kun je gelukkig zijn als er op iedere moment zoveel verdrietige dingen kunnen gebeuren, met onszelf en onze naasten?

Kansen zijn onberekenbaar en onze tijd van leven is onzeker. Wie persoonlijk geluk uitsluitend verbindt met jeugdigheid, voorspoed, gezondheid en welvaart, miskent de onvermijdelijkheden van het leven: ouderdom, ziekte, verdriet, verlies en sterven. Geluk omarmt niet alleen 'lief', maar biedt ook plaats aan 'leed'.

Duurzaam geluk vereist een levenshouding die geluk onafhankelijk maakt van kans en tijd. Dat is voor en na de één en zestigste leeftijd niet anders. Geluk is geen kans, maar een alternatief, een leven lang.

Rein Stoel

U kunt deze column door hier te klikken ook opslaan op uw eigen computer.

naar boven