Alle columns
Luisterend voelen

Luisterend voelen

U kent ze vast wel. Mensen die hun gevoel volgen en mensen die hun verstand gebruiken. Intuïtie en ratio lijken lijnrecht tegenover elkaar te staan.

De gevoelsmatige beslisser zegt bv.: 'Dat huis voelt goed aan'. Zo'n intuïtieve keuze wordt gerechtvaardigd met sprekende voorbeelden van succesvolle gevoelskeuzen. Wij weten echter dat voorbeelden de waarheid nooit bevestigen. Wie bv. wil aantonen dat alle zwanen wit zijn, heeft zelfs aan miljoenen voorbeelden nog niet genoeg. Wel bewijst één tegenvoorbeeld van een zwarte zwaan zijn ongelijk. De gevoelsmatige keuze is zwak gefundeerd. Het kan goed gaan, maar vaker ook mis.

De rationele beslisser zegt bv.: 'Dat huis is ruim, betaalbaar en het ligt op een rustige plek'. Hij rechtvaardigt zijn keuze niet met voorbeelden, maar met feitelijke argumenten. Rationele beslissingen zijn krachtig gefundeerd, maar kunnen toch verkeerd uitpakken. Drogredenen liggen op de loer, omstandigheden kunnen wijzigen of verkeerd worden ingeschat.

Soms falen zowel gevoel als ratio. Wie wel eens naar TV.-spelletjes kijkt zoals miljoenenjacht, kan de machteloosheid van zowel gevoel als ratio goed observeren. De uitverkoren deelnemer wint als hij voor zichzelf een gesloten koffer uitzoekt met veel geld en vervolgens andere koffers opent met weinig geld. Het meest aangevoerde 'argument' voor die keuzen is: 'Die koffer voelt goed'. Dat is natuurlijk een drogreden. Zowel gevoel als ratio staan volledig buitenspel. Waar 'het toeval' regeert, bepaalt het willekeurige lot het resultaat.

Terwijl bij het vervolg van het spel het gevoel blijft falen, krijgt de ratio enig houvast. De deelnemer moet beslissen: 'doorgaan' of 'stoppen'. De ratio kan de kans op succes enigszins berekenen. Stoppen betekent de zekerheid van een vaststaand gewonnen bedrag. Doorgaan biedt een kans op 'bijna niets', 'veel meer' of zelfs 'alles'. Het is verstandig de gevoelsmatige hebzucht onder controle te houden van de nuchtere ratio. De noodzaak tot rationele controle geldt niet alleen bij dit spelletje.

Het echte leven is een ander spelletje, waarbij toeval ongetwijfeld ook een grote rol speelt. Het leven gaat zoals het gaat. Veel beslissingen moeten wij toch voor eigen rekening nemen. Zijn wij hier geheel en al overgeleverd aan toevalligheden en onberekenbare kansen? Geenszins, wij kennen ook wat zekerheden, – die steen valt immers altijd naar beneden. Ook kan een mens zijn eigen zekerheden creëren door goed te kiezen. Hoe doe je dat? Wat is goed? Hoe kun je adequaat beslissen?

In een wereld waarin niet alles – zoals bij het kofferspelletje - toevallig is, is het alternatief van tossen om 'kop of munt', niet erg verstandig. Zet u uw gevoel in of uw ratio, uw intuïtie of uw verstand? Moet u dan toch kiezen voor het een óf het ander?

Die zwart-wit tegenstelling is echter een fictie en daarmee een oneigenlijke keuze. Die polaire tegenstelling is een erfenis van dualistisch denken. Hetzelfde geldt voor andere scheidingen, zoals die tussen lichaam en geest, geluk en ongeluk, goed en kwaad, mooi en lelijk etc. Uiterste polen kunnen wel denkend onderscheiden worden, maar in het leven niet gescheiden. De ene pool bestaat zelfs bij de gratie van de andere. Dergelijke tegenstellingen versmelten in menselijk handelen en ervaren tot één geïntegreerd totaal, waarin alle nuances van 'grijs' voorkomen. Iedere gedachte is doordrenkt van gevoel en ieder gevoel doordesemd met gedachten.

Wie zegt gevoelsmatig te kiezen, verzuimt zijn verborgen argumenten te verwoorden. Wie zegt rationeel te kiezen, miskent de rol van zijn gevoel. Ratio en gevoel staan niet lijnrecht tegenover elkaar, maar liggen – elkaar overlappend enigszins hiërarchisch- onder en boven, en in elkaar.

Onder onze gevoelens liggen gevoelsbepalende gedachten. Om die reden laten (negatieve) gevoelens zich niet rechtstreeks positief beïnvloeden, maar alleen via verandering van gedachten. Wie in staat is door zijn gevoel heen de onderliggende gedachten naar boven te halen, maakt zijn argumenten helder, voor zichzelf en anderen.

Wie goed luistert naar zijn gevoel, zal het horen spreken, in woorden en ideeën. Je moet er alleen even over nadenken. Dat geeft een goed gevoel en het best haalbare resultaat in een onzekere wereld.

Rein Stoel

U kunt deze column door hier te klikken ook opslaan op uw eigen computer.

naar boven