• Kennismaking
• over Rein Stoel
• over Queeste
• Missie
• Activiteiten
• Werkwijze
• Voorwaarden
• Tarieven
• Sitemap
• Handige links

Humanide filosofische consultatie

(Zie Nieuwsbrief VFP, oktober 2005)

Een impressie - Rein Stoel

Het fundament van mijn filosofische consultatie ligt in het begrip ‘humaniteit’. Op het eerste gezicht lijkt dit een exclusieve waarde te zijn voor de levensbeschouwelijke stroming van het humanisme. Dat is een misverstand. De vergelijking met het begrip ‘autonomie’ dringt zich hier op. Dit concept doorsnijdt als beginsel bijvoorbeeld de verschillende – pedagogische – visies. Op dezelfde wijze is humaniteit een waarde die voorkomt in iedere levensbeschouwing. De aard van mijn filosofische consultatie noem ik niet ‘platonide’ of ‘aristonide’ en ook niet humanistisch, maar humanide.

Uitgangspunten
De belangrijkste – met elkaar samenhangende – fundamenten van mijn humanide praktijk zijn de volgende:

Hermeneutisch uitgangspunt
Onze leefwereld – de betekenissen die wij geven – wordt bepaald door het spanningsveld tussen datgene wat zich onafhankelijk van onze eigen inbreng aan ons lijkt te voltrekken én datgene waarvoor wij zelf verantwoordelijk kunnen zijn. Essentieel is het kunnen herkennen van datgene wat echt onvermijdelijk is.

Handelingsparadigmatisch uitgangspunt
Ons perspectief op de wereld – de handelingscontext – én het handelen zelf staan met elkaar in wisselwerking. Dit betekent dat ons handelen die handelingscontext mede bepaalt én die context weer ons handelen. Wij zijn voor meer verantwoordelijk dan wij zelf vaak denken, maar niet voor alles.

Pragmatisch uitgangspunt
Wij zijn niet verantwoordelijk voor gebeurtenissen die zich volstrekt buiten onze invloed voltrekken, maar wel voor de wijze waarop wij met die gebeurtenissen omgaan. Gebeurtenissen uit het verleden zijn niet terug te draaien, wel kunnen wij ons eigen aandeel daarin voor onze rekening nemen.

Autonomie
De humanide consultatie helpt de cliënt door bezinning op zijn ‘levensfilosofie’ de grenzen én de mogelijkheden van zijn eigen autonome keuze te leren kennen. Een eigen keuze veronderstelt volledige instemming onder eigen verantwoordelijkheid.

Geluk
Inzicht in de samenhang tussen ‘gebeuren’ en ‘handelen’ biedt uitzicht op een gelukkig leven, zonder dat wij ons verdriet of ongeluk wegcijferen. Onze narigheid maakt mede wie wij zijn. Deze is deel van ons leven. Het besef dat de bron van een gelukkig leven niet primair in de omstandigheden ligt, maar in het eigen denken, legt ons ‘lot’ volledig in eigen hand.

Filosofische consultatie als ‘grondslagen’ onderzoek
Ieder mens leeft zijn alledaagse leven vanuit bepaalde denkpatronen die gedurende zijn hele leven zijn verworven en ingeslepen, door eigen ervaring en opvoeding, uit gewoonte of conform de culturele traditie en gevestigde rolpatronen. Dit geheel van gedachten – kortweg aan te duiden als ‘levensfilosofie’– leidt vanwege zijn vanzelfsprekendheid een enigszins verborgen bestaan. Wij denken niet meer na over de vooronderstellingen van ons handelen, maar gaan daar gewoon vanuit. Zij vormen het vaste fundament van ons alledaagse ongereflecteerde leven. Deze vanzelfsprekende levensfilosofie fungeert als een soort bril waarvan de kleur bepaalt hoe wij in de wereld staan en hoe wij omgaan met problemen. Als iemand in een crisissituatie even niet meer weet ‘hoe zijn wereld in elkaar steekt’, helpt het opzetten van een andere bril hem zijn situatie te verhelderen.

De filosofische raadsman vermoeit de cliënt niet met ingewikkelde theorieën. Filosofische voorkennis is niet nodig, noch hoeft deze te worden geleerd. Praktisch filosofisch denken richt zich op het eigen denken in de context van het probleem. Een vanzelfsprekende zaak dus, maar net iets ‘dieper’ dan de cliënt zelf alleen kan realiseren. Deze moet wel tot zelfreflectie bereid zijn en daarover eerlijk willen praten. Hij vertelt gewoon zijn ‘verhaal’ en de raadsman biedt een luisterend oor. Zijn houding is belangstellend, accepterend, vertrouwen gevend, niet oordelend, meevoelend en begrijpend, en... niet dwingend adviserend. De cliënt is en blijft zelf verantwoordelijk voor zijn eigen keuze.

Praktisch filosofisch denken verschuift het blikveld van de cliënt van datgene wat wordt gezien (het probleem) naar datgene waardoor wij zien wat wij zien, voelen wat wij voelen, ervaren wat wij ervaren, oordelen zoals wij oordelen en handelen zoals wij handelen (de levensfilosofie).

Door analyse van het verhaal van de cliënt en reconstructie van de achterliggende ideeën komt de cliënt te ‘weten wat hij denkt’. De consulent bespreekt het resultaat van zijn analyse en de cliënt reageert voortdurend met instemming, afwijzing, aanpassing of toevoeging. De onderlinge dialoog gaat door totdat de cliënt de bevindingen volledig onderschrijft, herkent en erkent als de levensfilosofie van waaruit hij leeft.

Op het moment dat hij ‘weet wat hij denkt’, gaat het erom te bezien of hij inderdaad nog met hart en ziel achter deze gedachten kan staan. De volgende stap is dus het kritisch beoordelen of die ‘vanzelfsprekende’ ideeën nog relevant zijn voor het oplossen van de problematiek. Mogelijk botsen zij onderling of zijn zij niet meer in overeenstemming met het actuele handelen, het gevoelen, de ervaring, de wensen of het oordelen.

Na deze pijnlijke kritische fase worden passende alternatieve denkmogelijkheden onderzocht op hun effect op de problematiek. Deze effecten worden besproken zonder ‘stemadvies’ van de consulent. Het is aan de cliënt te kiezen voor ‘wijzigen’ of ‘handhaven’ van uitgangspunten. óf hij ontwerpt een nieuwe levenshouding, die de gebeurtenissen in een ander licht doet verschijnen, dan wel hij kiest voor de oude vertrouwde bril. Er zijn talloze mogelijkheden daar tussenin. In alle gevallen is er winst. Onze denkwereld is principieel een wereld van vrijheid. Volmondige instemming met deze eigen keuze maakt de mens tot ‘auteur’ van zijn eigen leven.

Doelgroep
Het concept van de humanide filosofische consultatie is bruikbaar voor problemen van allerlei aard. Zie hiervoor in deze website onder ‘probleemgebieden’. Onlangs heb ik een artikel geschreven over ‘positief denken’ waarin de hier gegeven impressie nader is uitgewerkt voor kankerpatiënten en hun verzorgers.