De pedagogische tik... straf en beloning (4)

Ad 6. Overdracht van het juridische model naar het pedagogische domein
De overdracht van het traditionele rechtvaardigingsmodel uit het strafrecht naar het domein van de opvoeding is problematisch. Het lukt niet de gebruikte begrippen van hun juridische connotatie te ontdoen. Kan ik als ouder mijn kind uitleggen dat macht, autoriteit, vergelding, pijn en afschrikking passen binnen de opvoeding van de persoon die mij het liefste is? De moraal van de fysieke straf is dat conflicten gewonnen worden, niet door redelijkheid, maar door machtsuitoefening en geweld. Een 'tik' leert het kind niets over waarden en normen, maar wel over macht: 'Als ik later groot en sterk ben...:' Jong geleerd, oud gedaan! Waar het einddoel van opvoeding geformuleerd wordt als 'zelf verantwoordelijke zelfbepaling' is fysiek geweld pedagogisch contraproductief. Als ouders en kind 'strijdend' tegenover elkaar staan, gaat het wederzijds om 'zin doordrukken', 'willen winnen' of 'wraakuitoefening'. Het is strijd, oorlog en vechten, in plaats van opvoedende redelijkheid of redelijke opvoeding.

Ad 7. Overdracht van het mechanistisch model naar het pedagogische domein
De overdracht van het mechanistische model naar de opvoeding genereert straf en beloning als opvoedingsmiddelen. Ik schets twee dagelijks voorkomende situaties.

Een kind wil iets wel wat niet mag: er is een verbod.
Fysieke dwang heeft voor de ouders meestal resultaat. Zij kunnen het kind immers met brute kracht vasthouden, wegtrekken, slaan, hun mond dichthouden, hen opsluiten enz. Zijn de winnende ouders blij met het resultaat? Verlangen zij naar een herhaling van hetzelfde de volgende dag? Stap voor stap verliezen zij het vertrouwen van hun kind. Is dit opvoeding?
Een kind wil iets niet wat wel moet: er is een gebod.
De fysieke dwang om een kind iets te laten doen wat het niet wil, is minder effectief. Als een kind niet wil eten, kunnen ouders met enig fysiek geweld wel zijn mond volproppen, maar het dwingen te slikken is een stuk lastiger. Om het gewenste gedrag toch voor elkaar te krijgen, zoeken ouders hun toevlucht tot een hulpmiddel, zij stellen een beloning in het vooruitzicht. Ik geef hiervan het standaardvoorbeeld in twee varianten: 'Als je het bordje leeg eet, krijg je een toetje' (beloning) én 'Als je het bordje niet leeg eet, krijg je geen toetje' (straf). Het resultaat is in beide gevallen opvoedkundig twijfelachtig (zie ad 8) en onzeker. Het sterke kind zegt: 'Dan hoef ik geen toetje'.

vorige - 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - volgende

naar boven